Einde leven

Afgedankte stukken stof hergebruiken om nieuwe dingen te creëren, is al een hele tijd erg populair, maar het gebeurt nu professioneler dan ooit. Hergebruik, herontwerp of upcycling wordt een eco-efficiënte strategie genoemd, hoewel ze het echte probleem niet aanpak, namelijkt: de toename in productie en consumptie.

Dat gezegd zijnde, is de hoeveelheid textiel- en kledingafval gigantisch, wat de populariteit van deze strategie alleen maar doet toenemen (en terecht). Er zijn ondertussen verschillende merken die modebewuste kleding maken uit stofoverschotten van de reguliere mode-industrie.

KLEDING UPCYCLEN

De meest voor de hand liggende manier is werken met gebruikte kleding (ook ‘post-consumer spills’ genoemd). Afgedankt textiel kan je perfect op een creatieve manier hergebruiken en weer op de markt brengen als een nieuw, geupcycled product. Het komt er dan op neer nieuwe kleding te maken uit oude stukken of stoffen. Vaak werkt dit closedloop-systeem met een tussenschakel, zoals een Kringwinkel of een andere inzamelinstelling.

TOP-atelier (Textiel Omschakelings Proces), een collectief onderzoeksproject (2019-2021) met de steun van Vlaanderen Circulair, is een gids die designers tips en tricks aanbiedt om te werken aan het upcyclen van textielreststromen. Je vindt er uitdagingen, lessons learned, voorbeelden en relevante contacten in terug.
 

PRODUCTIE-AFVAL HERGEBRUIKEN

Een andere manier is om niet naar het einde van de levensloop van een kledingstuk te kijken, maar al veel vroeger aan te pikken. Designers die werken met ‘pre-consumer spills’ grijpen dan ook naar stukken stof die al tijdens het ontwerp- of productieproces als afval werden bestempeld (nog voor ze bij de consument terechtkomen dus). Deze overschotten komen vaak tot stand bij het patroonsnijden of tijdens de productie van de stof.

Weet dat vele merken ook stofoverschotten hebben. Wanneer die in België terechtkomen, heb je partners die ze opnieuw te koop aanbieden.

Lees ook meer bij Grondstoffen.

De familie van gerecycleerd textiel breidt volop uit. Bestaande garens en textiel hergebruiken, verkleint de nood om stoffen te maken van ‘virgin’ (raw) materialen, zoals katoen, wol of synthetisch garen. Dit bespaart energie en vermijdt de vervuiling die zou plaatsvinden tijdens het verven, wassen en oogsten.

Daarnaast is het aangeraden om de recycleerbaarheid van stoffen te onderzoeken en rekening te houden met richtlijnen die maken dat een stuk op het einde van zijn leven makkelijker te recycleren valt. Enkele criteria om te ontwerpen voor recyclage vind je terug onder ‘ontwerp voor hergeboorte’.

Voor een overzicht van de recyclagemogelijkheden per stof, kijk je bij de schakel grondstoffen, in het bijzonder bij de strategie ‘kies voor gerecycleerde & recycleerbare materialen’.

Onthoud wel dat afval vermijden nog altijd beter is, bijvoorbeeld door in te zetten op een lange levensduur, en dat recyclage pas de allerlaatste oplossing mag zijn.

HOE GEBEURT RECYCLAGE?

Natuurlijke materialen

De recyclage van natuurlijke materialen zoals katoen of wol gebeurt voornamelijk mechanisch: het is een proces waarbij stoffen gestript en verscheurd worden tot kleinere stukjes. De vezels die hier als resultaat uit komen, hebben heel wat breek- en trekwerk doorstaan en zijn erg korter geworden. Er zou dus een kwaliteitsprobleem ontstaan als we enkel deze vezels zouden gebruiken om nieuw textiel te maken; het product zou niet stevig genoeg zijn en te snel uit elkaar vallen. Om dekwaliteit te verbeteren, worden de kortere vezels vermengd met lange (nieuwe) minder breekbare vezels. Chemische recyclage is ook mogelijk voor natuurlijke materialen. Zo kan je katoen oplossen tot cellulose, waarmee je viscose of lyocell kan maken. Tegenover mechanische recyclage heeft chemische recyclage als voordeel dat er geen kwaliteitsverlies mee gepaard gaat en dat het de kleurstoffen van de vezels ook verwijdert. Een belangrijke voorwaarde is echter dat de te recycleren producten geen harde onderdelen zoals knopen of ritsen meer bevatten.

De recyclage van natuurlijke materialen hinkt achterop in vergelijking met die van synthetische materialen. De kostprijs van nieuwe natuurlijke materialen ligt laag, waardoor ze de markt blijven domineren en de broodnodige innovaties in recyclage op een laag pitje staan. Zodra er een scheidingsproces wordt gevonden dat resulteert in langere vezels, is er een kans dat de kwaliteit (en dus de vraag) zal toenemen.

Synthetische materialen

Waar natuurlijke materialen voornamelijk mechanisch gerecycleerd kunnen worden, hebben synthetische stoffen meerdere opties. Synthetische materialen kunnen zowel (thermo)mechanisch als chemisch gerecycleerd worden. Polyesters, waaronder we in dit geval voornamelijk industriële overschotten en ‘post-consumer’ plastics (flessen bijvoorbeeld) verstaan, worden vermalen, gesmolten en daarna gesponnen tot nieuwe vezels.

De vraag naar gerecycleerd polyester neemt toe, vooral in de nichemarkt van sport- en outdoorkledij, maar ook in de kledingsector in het algemeen.

Ga verder op verkenning en volg projecten en organisaties zoals RESYNTEX en Retex. Ben je op zoek naar een verwerker van je textielafval, bekijk dan zeker eens deze lijst om de perfecte partner te vinden.

ZUIVERHEID IS KEY

Sorteren en recycleren lukt natuurlijk het best wanneer een kledingstuk voor 100% uit hetzelfde materiaal bestaat. Helaas bevatten de meeste kledingstukken een mix (blend) van verschillende materialen, wat zowat alles bemoeilijkt. Dit zorgt er onder meer voor dat er steeds een (duur) sorteerproces aan het recycleren voorafgaat en dat de prijzen voor gerecycleerd textiel nog te hoog liggen om echt te kunnen concurreren met ‘virgin’ materiaal.

De Radio Frequency Identification Tag of RFID-tag biedt volgens onder meer Valvan een mogelijke oplossing. Deze tag zou alle informatie bevatten die een sorteerder moet hebben om het sorteerproces veel vlotter te laten verlopen.

Daarnaast zijn er organisaties zoals Worn Again, die stellen dat chemische recyclage mogelijk moet zijn vanaf een minimum aan 80% van dezelfde stof. Zij geloven dit te kunnen realiseren tegen 2018.

Het Belgische Resortecs zorgde voor een revolutie door een garen te ontwikkelen dat smelt, waardoor je de kleding die het bij elkaar hield in een vingerknip uiteen kan halen.

Wanneer we circulaire strategieën rangschikken op impact, dan krijgen ‘refuse’, ‘reduce’, ‘reuse’, ‘repair’ en ‘refurbish’ voorrang op ‘recycle’ (Vlaanderen Circulair, 2025). Dat wil natuurlijk niet zeggen dat recycleren géén goede strategie is.

H&M, PUMA, The North Face, … Zij weten het al: inzamelen werkt. Deze retailers plaatsen takeback-boxen in hun winkels. Klanten kunnen er kleding achterlaten in ruil voor korting op een volgende aankoop. De boxen worden vervolgens opgehaald, gecentraliseerd en gesorteerd, vaak in samenwerking met professionele sorteerbedrijven. De Zwitserse sorteerder I:CO is misschien wel de bekendste. De sorteerders maken een onderscheid tussen wat nog draagbaar is en wat niet. Wat draagbaar is, gaat naar de tweedehandsmarkt. De opbrengst hiervan gaat vaak naar goede doelen. Niet-draagbare stukken worden gerecycleerd (voorlopig nog vooral als poetsdoeken en in de auto-industrie) of verbrand.

Interesse om als modebedrijf kledingstukken een tweede leven te geven, en dus om een takeback- en resale-programma op te zetten? Dan komt de Circle Scan wellicht van pas. Die gids is gebaseerd op onderzoeken en experimenten uit het Living Lab INFINITEX.

BELANGRIJKE BESLISSINGEN

Door de band genomen ziet de flow voor takeback en resale er zo uit, volgens de Circle Scan:

Hoe je je proces precies organiseert, hangt onder meer af van de volumes waarop je mikt, je capaciteit, … maar bijvoorbeeld ook van de verwachtingen van klanten. De drie belangrijkste vragen die je jezelf moet stellen om voor jouw situatie het beste proces te ontdekken, zijn:

1. Doe je alles zelf of werk je samen met een logistieke partner? (In “Aan de slag” zetten we de voor- en nadelen van beide systemen op een rij.)
Van de INFINITEX-partners met eigen logistieke faciliteiten covert CWS de meeste diensten: van transport, sortering, tagging, reiniging en herstelling tot online zetten, opslag en stockmanagement, verpakking en verzending. Reloved kan je dan weer inschakelen voor transport en reiniging, repair en online zetten. Ze testen bovendien opslag en stockmanagement, en verpakking en verzending uit als services. CiLAB focust op repair, en Alternatief op tagging en reiniging.

2. Neem je alleen meteen herbruikbare stuks aan, of ook stuks aan die je eerst moet wassen en/of herstellen?

3. Verkoop je online, in een fysieke winkel, of combineer je de twee? (Zie “Verkoop” voor een analyse van de voor- en nadelen.)

INZAMELSTROMEN ANALYSEREN

Voordat je investeert in een takeback- of resaleprogramma, is het verstandig om op kleine schaal te testen welke items klanten terugbrengen en in welke staat. Zo kom je te weten welk percentage van die items je opnieuw kan verkopen, welke je kan recycleren en welke je moet weggooien; of er defecten zijn die vaak terugkomen, en zo verder.
Een incentive voor de klant, zoals punten op de klantenkaart of een voucher, verhoogt de kwaliteit van wat je binnen krijgt. Combineer dat met sociale controle, bijvoorbeeld door een inzamelbox dicht bij de kassa te zetten of door elk stuk individueel te laten nakijken door winkelmedewerkers. Verder maakt communicatie een verschil: leg de nadruk op hergebruik (in plaats van recyclage).
Dienstverleners zoals Reloved, CWS of Okret kunnen helpen om je inzamelstromen door te lichten. Zo weet je snel of het de moeite loont om een takebacksysteem op te zetten, welke herstelcapaciteit nodig is en via welke kanalen je het best kan verkopen.

DIGITALISEREN

Kledingstukken na verkoop terug inzamelen, sorteren, reinigen, repareren en weer in omloop brengen: het is een behoorlijk complex proces. Het loont dan ook om te bekijken hoe digitalisering en technologie kunnen helpen, bijvoorbeeld om tracking en communicatie te optimaliseren, om intern af te stemmen en de samenwerking met eventuele partners en dienstverleners te vergemakkelijken. Hierbij komen de inzichten uit het INFINITEX-Living Lab van pas, meer bepaald de publicatie “Digitaal naar circulair”.

Zoals je in hun overzicht ziet, kan je in bijna elke stap van je takebackflow software of technologie integreren:

Voor zowel kleine als grotere merken kan het interessant zijn om samen te werken rond digitalisering. Dankzij expertise en tools die al beschikbaar zijn, kan je als merk klein beginnen en stap voor stap groeien, zonder meteen te moeten investeren in complexe logistieke of digitale processen. Bij het INFINITEX Living Lab waren een heel aantal digitale dienstverleners betrokken. Zij kunnen je helpen om een eerste circulaire stap te zetten, of om je bestaande processen te verbeteren.

UNDO en Okret bieden ondersteuning op het vlak van interacties met klanten. Denk aan het opzetten van een webshop en retourportaal, maar ook ERP-stockbeheer en ERP-integraties (waarbij ERP staat voor Enterprise Resource Planning: een systeem om voorraden en beschikbaarheden van producten bij te houden). Verder hebben UNDO en Okret software voor productbeheer (onder meer om leverketens in kaart te brengen, productpaspoorten te genereren en smart tags te maken en connecteren) en voor de logistieke processen die met retour te maken hebben, zoals warehousemanagement en procesmanagement. Time2Trace biedt dan weer productpaspoorten en smarttags aan, net als Quifactum. Die laatste speler doet daar nog ERP-integraties, datacaptatie en procesmanagement bovenop.

Voor wie tot slot op zoek is naar een Belgische geïntegreerde oplossing voor circulaire businessmodellen: CWS, UNDO en Okret bieden die aan of willen ernaar evolueren. Je kan bij hen terecht voor digitale en logistieke ondersteuning, aangevuld met commercieel advies. In “Van digitaal naar circulair” vind je nog enkele internationale digitale partners die hetzelfde doen.

Over het al dan niet hergebruiken van kledij beslist de gebruiker meestal. Wat doe ik zelf met mijn kledij als ik ze niet meer leuk vind? Geef ik ze weg, verkoop ik ze online, doneer ik ze aan de Kringwinkel, of probeer ik eens een ruilavondje?

Voor tips en richtlijnen ga je het best eens kijken bij Gebruik.

Daarnaast zien we initiatieven opduiken van retailers of designers die zich richten op hergebruik. Zo moedigt Filippa K klanten aan om hun oude Filippa K-garderobe binnen te brengen. Het merk verkoopt de teruggebrachte exemplaren vervolgens in een eigen tweedehandswinkel door.

Kijk ook eens naar mogelijkheden voor stuks van vorige seizoenen, of overstocks. Wie weet zijn er wel initiatieven in je buurt die een tweede leven willen geven aan deze stuks, zoals kledingbibliotheken.